टि एन धमला (मुनामदन)

काठमाण्डौं : यतिबेला टिपिकल शब्द ‘निगरगण्ड’ विशेष चर्चामा रहेको छ । ‘निगरगण्ड’ सुदूरपश्चिम नेपालको क्षेत्रीय वा अञ्चलीय लवज (टिपिकल शब्द) हो। यो शब्द औपचारिक नेपाली बृहत् शब्दकोशमा सूचीकृत नभए पनि सुदूरपश्चिम क्षेत्रको जनबोली र स्थानीय संस्कृतिमा विशेष अर्थका साथ प्रयोग हुने गर्दछ।

सुदूरपश्चिम नेपालको डोटेली स्थानीय लोक-भाषामा बोलिने भएकाले पनि यो अलिक अनौठो जस्तो लाग्छ,जसको अर्थ लाटो,मूर्ख,सोझो वा केही थाहा नभएको व्यक्ति भन्ने बुझिन्छ। हालैका दिनहरूमा राजनीतिक तथा सामाजिक संवाद र सामाजिक सञ्जालहरूमा यो शब्द बढी चर्चामा आएको देखिन्छ।

सुदूरपश्चिमको स्थानीय लवज र सन्दर्भ अनुसार यस शब्दका मुख्य दुईवटा अर्थ र प्रयोगहरू पाइन्छन्:

१. राजनीतिक सन्दर्भ र चर्चा

• संसद्‌मा प्रयोग : नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा ) की नेतृ तथा सांसद रेनु चन्दले संसद् (संसद बैठक) मा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) को सरकारलाई “निगरगण्ड सरकार” भन्दै कडा प्रहार गरेपछि यो शब्द एकाएक भाइरल बनेको हो।
• बालेन सरकारमाथिको टिप्पणी: सुदूरपश्चिमकी सांसद चन्दले “संघीयतासँग खेलबाड नगर्न” सचेत गराउँदै सरकारको कार्यशैलीलाई बुझाउन यो शब्दको प्रयोग गरेकी थिइन्।

२. शब्दको अर्थ र आशय

• स्थानीय अर्थ: सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा कसैलाई ठट्टा वा गालीको रूपमा “केही नबुझ्ने”, “जिल्ल परेको”, वा “मूर्ख” भन्नुपर्दा यो शब्द प्रयोग गरिन्छ। यसको पहिलो र रैथाने अर्थ ‘अत्यन्तै सोझो’, ‘केही छलछाम नजान्ने’ वा ‘अबोध’ व्यक्ति भन्ने हुन्छ। गाउँघरमा कसैले कुनै कुरा नबुझी सोझो व्यवहार गर्दा माया गरेर वा सामान्य रूपमा “यो त निगरगण्ड छ” (यो त कति सोझो छ) भनेर भन्ने गरिन्छ।
• राजनीतिक आशय: राजनीतिमा यसलाई ‘रैथाने शैली’ मा दिशाहीन, लाचार वा केही थाहा नभएको सरकार/नेतृत्व भनेर व्यङ्ग्य गर्न प्रयोग गरिएको देखिन्छ। आधुनिक सामाजिक सञ्जाल र राजनीतिक बहसहरूमा कसैको अपरिपक्वता वा बुझाइको कमीलाई लक्षित गर्दै “निगरगण्ड जस्तो” भनेर कटाक्ष गर्ने गरिन्छ।